ΔΙΕΘΝΗΣ ΣΥΝΑΝΤΗΣΗ ΣΤΗΝ ΤΕΡΓΕΣΤΗ, 9-13 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2010
Με τίτλο «Τι είναι “ψυχική υγεία”; Προς ένα παγκόσμιο δίκτυο για την κοινοτική υγεία», πραγματοποιήθηκε, από τις 9 έως τις 13 Φλεβάρη 2010, μια μεγάλη διεθνής συνάντηση στην Τεργέστη, στον πλήρως αναμορφωμένο χώρο του πρώην ψυχιατρείου Σαν Τζιοβάνι. Συνάντηση και όχι συνέδριο, όπως ήθελαν οι οργανωτές (το τμήμα ψυχικής υγείας των τοπικών υπηρεσιών υγείας της Τεργέστης, ASL Nο 1 Triestina), «μια ευκαιρία για συνεύρεση, ανταλλαγή και συζήτηση με σκοπό τη δημιουργία ενός Παγκόσμιου Δικτύου για την κοινοτική υγεία, βασισμένου στη δέσμευση για καινοτόμες πρακτικές, στο μετασχηματισμό των υπηρεσιών και των ιδρυμάτων, καθώς και στην ισότητα και στην αναγνώριση των δικαιωμάτων στις διαδικασίες παροχής των υπηρεσιών».
Όπως τονιζόταν στο κάλεσμα γι΄ αυτή τη διεθνή συνάντηση, «κάθε μέρα που περνάει, οι συνθήκες της κοινωνικής ανισότητας και η διεθνώς αναγνωριζόμενη ανασφάλεια, που υπάρχει σε όλα τα πεδία και σε σχέση με κάθε αξία, αυξάνονται. Αυτή η κατάσταση τείνει στον περιορισμό και στη μείωση του ενδιαφέροντος και των περιθωρίων για μια κριτική συζήτηση πάνω στο ζήτημα των σχέσεων μεταξύ των ανθρώπων και μεταξύ ανθρώπων και θεσμών.
«Αυτή είναι μια δύσκολη περίοδος για τις διαδικασίες θεσμικών αλλαγών και για την διεύρυνση των δικαιωμάτων. Υπάρχει, όμως, η ανάγκη, που αισθάνονται πολλοί, να ξαναζωντανέψει ο διάλογος πάνω στα ζητήματα κουλτούρας και να δημιουργηθεί μια κοινή πλατφόρμα που θα μας κάνει ικανούς να αισθανόμαστε λιγότερο απομονωμένοι και να ξαναδημιουργήσουμε τους όρους για μια κοινή προσπάθεια».
Περίπου 1500 πήραν μέρος στη διεθνή αυτή συνάντηση, στις πρωινές ολομέλειες και στα απογευματινά εργαστήρια (workshops), όπου συμμετείχαν ως ομιλητές περίπου 250 άτομα, λειτουργοί, χρήστες των υπηρεσιών, οικογένειες, φιλόσοφοι, κοινωνιολόγοι, κλπ, από περισσότερες από 30 χώρες.
Οι παρεμβάσεις εκτείνονταν σ΄ ένα ευρύ φάσμα, από την ιατρικοποίηση της ζωής και τη βιολογικοποίηση της ψυχικής υγείας στη σημερινή περίοδο, μέχρι τη θεωρία και τις πρακτικές της αποιδρυματοποίησης, τα συστήματα ψυχικής υγείας διεθνώς και την οργάνωση κοινοτικών υπηρεσιών ριζικά εναλλακτικών στον εγκλεισμό, την ιδρυματική βία (μηχανικές καθηλώσεις, αναγκαστικές νοσηλείες κλπ) και τις λογικές της «συντήρησης» μέσω του μονόδρομου της φαρμακοθεραπείας, με ιδιαίτερη έμφαση στην έννοια του recovery, στον ενεργό ρόλο των άμεσα ενδιαφερομένων υποκειμένων στην διαδικασία της ανάρρωσής τους (εξαιρετική ήταν, από αυτή την άποψη, η παρέμβαση του Ron Coleman, από το Δίκτυο Hearing Voices). Σημαντικές παρεμβάσεις έγιναν πάνω στις έννοιες και τις πρακτικές της κοινωνικής ένταξης/ενσωμάτωσης, πάνω στην «evidence based medicine» (evidence δεν σημαίνει πάντα truth), στο φαινόμενο του ρατσισμού (στις βάρβαρες εκδηλώσεις του στη Ιταλία, όπως άλλωστε και στην Ελλάδα και αλλού), μέχρι και την εμπορία των οργάνων. Στα απογευματινά εργαστήρια συνεχιζόταν, κατά κάποιον τρόπο, η θεματολογία που είχε ξεκινήσει από το πρωί, με εισηγήσεις και πλούσια συζήτηση.
Η διεθνής αυτή συνάντηση, σε μια περίοδο εξαιρετικά δύσκολη, από κάθε άποψη, στην Ιταλία, όπως παντού (δύσκολη όχι μόνο για τη ψυχική υγεία), πήρε μεγάλη δημοσιότητα από τον Τύπο και τα ΜΜΕ γενικώς (τα περισσότερα δημοσιεύματα σε θετική κατεύθυνση για την μεταρρύθμιση, με ψύχραιμες τοποθετήσεις που επισήμαναν την υπονόμευση του νόμου, μέσω της μη ανάπτυξης κοινοτικών υπηρεσιών). Εφημερίδες όπως η Repubblica, η Corriere della Sera, το Manifestο, η Unita και άλλες έκαναν μεγάλα αφιερώματα, με αυτή την ευκαιρία, στην κατάσταση του συστήματος των υπηρεσιών ψυχικής υγείας στην Ιταλία. Το κανάλι RAI 1 πρόβαλε, τις παραμονές της εκδήλωσης, μια ταινία (σε δύο μέρη, συνολικής διάρκειας 4 ωρών) με θέμα τη ζωή του Franco Basaglia και τη δουλειά του, συνυφασμένη με όλη τη διαδικασία της αποιδρυματοποίησης, της αμφισβήτησης και της υπέρβασης των ιδρυμάτων της βίας, που οδήγησε στο νόμο 180/1978, ο οποίος πρόβλεπε το κλείσιμο των ψυχιατρείων και στον οποίο γίνεται συνήθως αναφορά με τ΄ όνομα του (“νόμος Basaglia”).
Όπως αναφέρεται στο κάλεσμα για την διεθνή συνάντηση της Τεργέστης, «παρόλη την κυριαρχία της νεοθετικιστικής και αναγωγιστικής αντίληψης για την “αρρώστια” ως απλού βιολογικού γεγονότος, μιας έννοιας που διαιωνίζεται και περιοδικά, όπως στη εποχή μας, βρίσκει μεγαλύτερη υποστήριξη μέσα στην επιστημονική κοινότητα», εξακολουθεί να υπάρχει «η γνώση που έχει αποκτηθεί στην διαδικασία της αποιδρυματοποίησης όσον αφορά στην πολυπλοκότητα της ύπαρξης και της οδύνης του κάθε προσώπου, που, ως εκ τούτου, επικεντρώνεται στις υποκειμενικές ανάγκες της ανάρρωσης και της κοινωνικής ενσωμάτωσης». Παρόλη τη δυσκολία του διαλόγου ανάμεσα σ΄ αυτές τις δύο προσεγγίσεις, «δεν λείπουν οι καινοτόμες επιστημολογικές προσεγγίσεις που εκτείνονται από την ιστορικότητα του βιολογικού και των συνδέσεών του με το κοινωνικό πλαίσιο και με τις εμπειρίες, μέχρι μια αντίληψη του οργανισμού ως ενός πολύπλοκου συστήματος και μέχρι τα ολοκληρωμένα βιο-ψυχο-κοινωνικά μοντέλα της ευαλωτότητας και της αρρώστιας». «Τι σημαίνει επομένως ψυχική υγεία σήμερα; Μπορεί να οριστεί βασισμένη πάνω στις διαφορετικές σημασίες που έχει τόσο για τους χρήστες, όσο και για τα συστήματα φροντίδας, απομακρυνόμενη, ως εκ τούτου, από οποιαδήποτε μορφή αναγωγιστικής ψυχιατρικής;» «Πώς μπορούμε να ξανασκεφτούμε τις δομές και τους χώρους όπου παρέχεται η φροντίδα…πώς μπορούμε ν΄ αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα των πόρων…και πώς μπορούμε ν΄ αναλάβουμε τις ηθικές και πολιτικές διαστάσεις της φροντίδας για την υγεία, ενάντια σ΄ όσους λειτουργούν στο χώρο της ψυχικής υγείας (και της φροντίδας υγείας γενικότερα) διαπράττοντας εγκλήματα ενάντια σε άντρες και γυναίκες, νέους και ηλικιωμένους;»
Η δύσκολη κατάσταση στην οποία έχει περιέλθει ο χώρος της ψυχικής υγείας στην Ευρώπη και σ΄ όλο τον κόσμο, μέσα σε συνθήκες οικονομικής κρίσης, κατάρρευσης των κοινωνικών δαπανών και του «κράτους πρόνοιας» και άνθησης των πρακτικών της ιδρυματικής βίας, του βιολογικού αναγωγισμού και των λεγόμενων «κακών πρακτικών», συζητήθηκε εκτενώς.
Για την Ιταλία, όπου ο χώρος της ψυχικής υγείας χαρακτηρίστηκε σαν το «γεμάτο κηλίδες δέρμα της λεοπάρδαλης», με περιοχές (λίγες) «καλών πρακτικών» και περιοχές (πολλές) «κακών πρακτικών», ιδιαίτερη εντύπωση έκανε το παράδειγμα της Σαρδηνίας (στο Κάλιαρι), όπου άρκεσε το πέρασμα της διακυβέρνησης, στις περσινές τοπικές εκλογές, στο κόμμα του Μπερλουσκόνι για να παλινδρομήσει και να καταστραφεί μια δουλειά τεσσάρων χρόνων, που είχε καθιερώσει την ανοιχτή πόρτα, είχε καταργήσει πλήρως τις μηχανικές καθηλώσεις και είχε οργανώσει και θέσει σε λειτουργία κοινοτικές υπηρεσίες, που λειτουργούσαν με ριζικά εναλλακτικό τρόπο, δηλαδή, με ΚΨΥ 24ωρης λειτουργίας, 7 ημέρες την εβδομάδα. Τη επαύριο των εκλογών ξεκίνησαν και πάλι οι μηχανικές καθηλώσεις (επανήλθαν αμέσως σε θέσεις εξουσίας οι ψυχίατροι που τις έκαναν) και τις ημέρες που διεξαγόταν η συνάντηση στην Τεργέστη ανακοινώθηκε και η κατάργηση, στο Κάλιαρι, του ΚΨΥ 24 ώρες την ημέρα, 7 ημέρες την εβδομάδα. Την ίδια στιγμή, ωστόσο, ανακοινωνόταν η έναρξη λειτουργίας ΚΨΥ αυτού του τύπου σε άλλες περιοχές της χώρας.
Μια άλλη ενδιαφέρουσα περίπτωση ήταν η πρόταση της δημοτικής αρχής στο Μιλάνο, ότι οι υπηρεσίες ψυχικής υγείας πρέπει να γνωστοποιούν στις δυνάμεις της δημόσιας τάξης τα ονόματα και τις διευθύνσεις των ασθενών που δεν παίρνουν τακτικά τα φάρμακα που τους έχουν συνταγογραφηθεί και που αμελούν να έρθουν στα ραντεβού τους!!! Αυτή η οδηγία είναι στην ίδια κατεύθυνση που προβλέπεται σε διατάξεις της πρότασης νόμου, που έχει κατατεθεί από πέρσι στη Βουλή και περιμένει να βρει τον τρόπο να κερδίσει μια πλειοψηφία, που, αν προκύψει, θα οδηγήσει στην ανατροπή του νόμου 180/78.
Πέρσι είχε, επίσης, έρθει στο φως μια τρομακτική κατάσταση σ΄ ένα ίδρυμα της Καθολικής εκκλησίας («Giovanni XXXiii» di Sierra D’ Aiello) στην Καλαβρία, όπου σημειώθηκαν εξαφανίσεις ασθενών, ορισμένων εκ των οποίων δεν μπορούσε να βρεθεί ούτε το πτώμα τους. Υπήρξαν πολλές εικασίες για το πού μπορεί να είχαν καταλήξει αυτά τα πτώματα. Όπως σημείωνε ένα ομιλητής, όσο περισσότερο γίνεται λόγος, ξανά και ξανά, για την κοινωνική επικινδυνότητα των ατόμων με ψυχιατρική διάγνωση, τόσο περισσότερο διαπιστώνεται, αντίθετα, αύξηση της κακομεταχείρισης των ασθενών στις μονάδες εισαγωγών στα γενικά νοσοκομεία, όπου πολλοί εξακολουθούν να πεθαίνουν δεμένοι στο κρεβάτι τους.
Η εμπειρία της Τεργέστης παραμένει, παρά το πέρασμα του χρόνου και μ΄ όλα τα σημάδια που αυτός έχει αφήσει, ένα ζωντανό παράδειγμα για την πραγματική, υλική δυνατότητα μιας άλλης ψυχιατρικής (για «το αδύνατο που γίνεται δυνατό»), που καταργεί πλήρως τον εγκλεισμό και τις πρακτικές του και οργανώνει ένα ολοκληρωμένο δίκτυο υπηρεσιών που στηρίζει το υποκείμενο στην κοινωνική του ενσωμάτωση και στην διεκδίκηση και άσκηση των δικαιωμάτων του μέσα στον κοινωνικό ιστό. Η Τεργέστη δείχνει ότι είναι δυνατό να καταργήσουμε πλήρως το ψυχιατρείο, όχι μόνο ως δομή και κτίριο, αλλά ως κουλτούρα και πρακτική, να καταργήσουμε τις μηχανικές καθηλώσεις και τις απομονώσεις, τις κλειδωμένες πόρτες, να μειώσουμε δραστικά τις αναγκαστικές νοσηλείες και τις μακρόχρονες νοσηλείες και να στηρίζουμε σφαιρικά και αποτελεσματικά τους ανθρώπους μέσα στο δίκτυο των κοινωνικών σχέσεων.
Η Τεργέστη πρόκειται σύντομα ν΄ αντιμετωπίσει την πρόκληση (με απρόβλεπτη έκβαση) που αντιπροσωπεύει η αντικατάσταση του Franco Rotelli (διαδόχου του Basaglia) και επί δέκα χρόνια υπεύθυνου για τα ζητήματα Υγείας σε νομαρχιακό επίπεδο, ο οποίος τώρα βγήκε σε σύνταξη. Το ποιός θα πάρει τη θέση του και τι πολιτική θ΄ ακολουθήσει στις οικονομικές, κοινωνικές και πολιτικές συνθήκες της σημερινής Ιταλίας, πρόκειται να έχει κομβική σημασία. Ταυτόχρονα, η Τεργέστη δεν μπορούσε παρά να είναι ο πόλος συσπείρωσης όλων των εναλλακτικών πρακτικών σ΄ όλες τις χώρες για το διεθνές δίκτυο, που θεωρείται ότι θα παλέψει για τη στήριξη και τη επέκταση αυτών των πρακτικών.
Δείτε ή διαβάστε σχετικά:
.
